Prosty, jasny język, nowoczesne ilustracje pobudzające do refleksji współczesnego czytelnika – tak scharakteryzować można nowe, ekskluzywne wydanie Apokalipsy św. Jana, która ukazała się w Wydawnictwie Święty Wojciech w związku ze 110. rocznicą jego istnienia. Autorem przekładu z języka greckiego jest ks. prof. Jan Kanty Pytel z Uniwersytetu Adama Mickiewicza w Poznaniu. Autorem ilustracji jest Grzegorz Bednarski, przedstawiciel krakowskiej szkoły figuratywnej. Jak zaznaczył ks. J. Stranz, idea tworzenia ilustracji do Apokalipsy do tego stopnia zainspirowała artystę, że do dziś tworzy nowe obrazy związane z tą tematyką. "Niewykluczone, że z tych dzieł powstanie osobna wystawa” – stwierdził. „Uważam, że Apokalipsa to najciekawsza Księga Biblii” – powiedział autor przekładu, ks. prof. Pytel. Podkreślił, że Apokalipsę można nazwać „nową Księgą Wyjścia” – ukazuje ona Kościół w drodze do nowej Ziemi Obiecanej. Odnosząc się do pytań dziennikarzy autor tłumaczenia zaznaczył, że nie opatrywał tekstu zbyt szerokim komentarzem, gdyż komentarz taki dostępny jest już w innych wydaniach, a taki komentarz jest dodatkowym balastem dla czytelnika. „To wydanie to aspiruje do tego, by być czymś popularnym i szeroko dostępnym” – dodał ks. Stranz. Dyrektor wydawnictwa przytoczył też słowa Grzegorza Bednarskiego, w których komentował on swoją pracę. Zaznaczył, że autorowi ilustracji do Apokalipsy chodziło o to, by oddać prawdę, narysować „tak jak jest opisane”, wbrew tendencjom współczesnej sztuki plastycznej, która często przestaje już mieć ambicje, by być zrozumiała. Apokalipsa oprócz ilustracji zawiera zwięzłe wprowadzenie do lektury tekstu oraz komentarz teologiczny autorstwa ks. prof. Jana Kantego Pytla. Konferencja prasowa i prezentacja książki odbyła się w siedzibie Sekretariatu KEP w Warszawie.

Do rąk czytelników trafia właśnie najnowszy przekład Apokalipsy św. Jana. Zaprezentowana wczoraj w siedzibie Episkopatu Polski w Warszawie publikacja to niezwykle piękny przekład ostatniej księgi Pisma Świętego, któremu towarzyszą barwne, pełne ekspresji ilustracje. To najnowsza propozycja Wydawnictwa św. Wojciecha wpisana w nurt obchodów 110-lecia jego istnienia. Autorem najnowszego przekładu Księgi Apokalipsy św. Jana z języka greckiego jest ks. prof. Jan Kanty Pytel z Uniwersytetu Adama Mickiewicza w Poznaniu. Jak sam wyjaśnił, chciał stworzyć tekst, który by wiernie oddawał grecki oryginał, a jednocześnie był czytelny. - Starałem się, by przekład był nie tylko wierny, ale również zrozumiały, jasny, by nie odstraszał czytelnika - podkreślił ksiądz profesor. W swoim przekładzie ks. prof. Pytel starał się zawrzeć nowe słownictwo - poetyckie, współczesne, zrozumiałe dla dzisiejszego człowieka, a także nowe ujęcia oraz unikać powtórzeń i dbać o artyzm tekstu. Starał się także zwrócić uwagę na niuanse znaczeń słów greckich, pogłębiać ich rozumienie w stosunku do wcześniejszych tłumaczeń. By tekst był możliwy do śpiewania czy recytowania, ksiądz profesor unikał także imiesłowów, którymi przepełniona jest księga, a zbyt długie zdania podzielił na krótsze. Ważne jest również to, że ks. prof. Pytel zgodnie z greckim oryginałem rozróżnia w swym tłumaczeniu słowa, które w innych przekładach są nierozróżniane, jak np. niewiasta i kobieta, nieboskłon i niebiosa. Wszystkie te zabiegi sprawiają, że Apokalipsa staje się bardziej czytelna i łatwiejsza do zrozumienia. - Apokalipsa to jest nowa Księga Wyjścia. Ukazuje Kościół w drodze do chwały, czyli do nowej ziemi obiecanej - dodał ks. prof. Pytel. Autorem ilustracji do Apokalipsy jest Grzegorz Bednarski, przedstawiciel krakowskiej szkoły figuratywnej, absolwent i wykładowca Krakowskiej Akademii Sztuk Pięknych. Jak wyjaśnił ks. dr Jerzy Stranz, redaktor naczelny Wydawnictwa św. Wojciecha, obraz ma być dopełnieniem nowoczesnego przekładu, ma pomagać w zrozumieniu słów księgi. Dodał, że idea tworzenia ilustracji do Apokalipsy do tego stopnia pochłonęła artystę, że cały czas tworzy on nowe dzieła związane z tą tematyką i niewykluczone, że powstanie wystawa tych prac. Apokalipsa została także opatrzona zwięzłym wprowadzeniem oraz syntetycznym komentarzem teologicznym autorstwa ks. prof. Pytla.

"(…) pojawiła się pięknie wydana Apokalipsa świętego Jana Apostoła, w nowym przekładzie z języka greckiego poznańskiego biblisty ks. prof. Jana Kantego Pytla, z ilustracjami Grzegorza Bednarskiego (Apokalipsa świętego Jana Apostoła, Wydawnictwo Świętego Wojciecha, Poznań 2008). Finis coronat opus można by dodać w konkluzji, gdyby nie towarzyszący tej cennej edytorskiej inicjatywie dotkliwy niedosyt. (…)Dwie skromne prezentacje w galeriach w Lublinie i Bielsku Białej, jedynie w ograniczony sposób mogły przysłużyć się ich popularyzacji (Wystawy odbyły się w: Galerii Środowisk Twórczych, Bielsko Biała, kwiecień 2009, Galerii Lipowa 13, Lublin, czerwiec 2010).Korzystam więc z nadarzającej się okazji, by zaprezentować to bezprecedensowe dzieło sztuki sakralnej, które ożywia język religijnych symboli i ich gasnących znaczeń.” Renata Rogozińska, Apokalipsa według Grzegorza Bednarskiego. Eskalacja zła czy orędzie nadziei? (fragment wystąpienia podczas II Ogólnopolskiego Sympozjum — Sztuka Sakralna XIX i XX w. „Nieznane dzieła znanych twórców”, Rzeszów 14—15 października 2010) 1) Pan świeczników i gwiazd (Ap 1, 12-20) Ilustracja wyjaśnia tekst kanoniczny, który sławi Jezusa Chrystusa - Kapłana. Jest On Panem świeczników – symbol siedmiu Kościołów (Kościoła powszechnego) i siedmiu gwiazd, które symbolizują aniołów (posłańców) – opiekunów – biskupów w Kościele. I odwróciłem się, aby ujrzeć głos, który do mnie mówił. Odwróciwszy się, zobaczyłem siedem złotych świeczników. W pośrodku zaś siedmiu świeczników ujrzałem kogoś podobnego do syna Człowieczego, przyobleczonego w szatę sięgającą do stóp, przepasanego na piersi złotą szarfą. Głowa Jego i włosy były niczym wełna śnieżnobiała. Oczy Jego jak płomień ognia, Jego nogi były z drogocennego kruszcu w piecu rozżarzonego, a głos Jego jak szum spiętrzonej wody. W swojej prawicy miał siedem gwiazd. Z Jego ust wychodził miecz ostry obosieczny, a Jego oblicze jaśniało jak słońce w swej mocy. Kiedy Go ujrzałem, padłem do Jego nóg jak martwy, a On położył na mnie swą prawicę i rzekł: „Nie lękaj się! Ja jestem Pierwszy i Ostatni, i Żyjący na wieki wieków i mam klucze Śmierci i Otchłani. Napisz więc, co widziałeś i co jest, i co potem się stanie. Poznaj tajemnice siedmiu gwiazd, które widziałeś w mojej prawicy, i siedmiu złotych świeczników: siedem gwiazd to aniołowie siedmiu Kościołów, a siedem świeczników to siedem Kościołów. 2) Bóg przekazuje Barankowi zapieczętowaną księgę (Ap 5, 5–7) Księga, która z rąk Baranka – Pana dziejów świata i Kościoła jest obłożona siedmioma pieczęciami, tj. całkowicie objęta niedostępnymi tajemnicami. Tylko Baranek zna jej treść i On tylko może ją odpieczętować, tzn. odsłonić zawarte w niej plany Boże. Ale jeden ze Starców mówi do mnie: „Nie płacz! Patrz! Zwyciężył Lew z pokolenia Judy, Odrośl Dawida. On rozwinie zwój i zdejmie z niego siedem pieczęci. Wtedy zobaczyłem na środku tronu, między czterema Żyjącymi a kręgiem Starców, Baranka. Stał On jakby zabity, miał siedem rogów i siedmioro oczu, którymi jest siedem Duchów Boga wysłanych na całą ziemię. Podszedł i przyjął zwój z prawicy Siedzącego na tronie. 3) Zabici świadkowie Słowa Bożego (Ap 6, 9–11) Ilustracja cofa czytelnika w czasy Nerona, kiedy nienawiść kosiła jak zboże świadków Jezusa. Stali się oni miłą Bogu, złożona pod duchowym ołtarzem w niebie ofiara. Od tego ołtarza rozlega się błagalne wołanie – jak długo jeszcze potrwa prześladowanie. W perspektywie proroczej potrwa ono w zróżnicowanym czasie, miejscu i liczbie do paruzji. Jezus bowiem ustanowił Kościół świadectwa, a nie sukcesu. A gdy otworzył pieczęć piątą, ujrzałem pod ołtarzem dusze zabitych z powodu Słowa Bożego i z powodu świadectwa, które Mu złożyli. I krzyczeli, i wołali wielkim głosem: „Panie, Święty i Prawdomówny, jak długo jeszcze będziesz się ociągał i nie wymierzysz za naszą krew kary tym, którzy przebywają na ziemi?” Wtedy każdemu z nich dano białą szatę i powiedziano im, aby poczekali jeszcze czas niedługi, aż dopełnią ich liczbę współ słudzy i bracia, którzy też mają być, jak oni, zabici. 4) Aniołowie powstrzymują huragany przed naznaczeniem sług Bożych pieczęcią (Ap 7, 1–4) Anioł pieczętuje sygnetem Baranka wybranych na znak, że są oni Jego własnością. Huragany – symbol przeciwności z czterech stron świata nie mogą udaremnić chrzcielnej tajemnicy – pieczęci Nowego Testamentu, tajemnicy przymierza z Bogiem. Potem ujrzałem czterech aniołów, którzy stali na czterech krańcach ziemi. Powściągali cztery huragany, aby huragan nie rozpętał się po ziemi i po morzu, i po drzewach. Później ujrzałem innego anioła, który wspinał się od wschodu słońca i miał pieczęć Boga Żyjącego i krzyczał wytężonym głosem do czterech aniołów, którym dano władzę szkodzenie ziemi i morzu: „Nie wyrządzajcie szkody ziemi i morzu, i drzewom, dopóki sług naszego boga nie naznaczymy pieczęcią na czole!” I usłyszałem liczbę opieczętowanych: sto czterdzieści cztery tysiące oznaczonych pieczęcią ze wszystkich pokoleń synów Izraela. 5) Nadprzyrodzone moce dwóch świadków (Ap 11, 3–5) Dwaj świadkowie są wielopiętrowym symbolem. Oznaczają Kościół złożony z kleru i laikatu, wyposażony w duchowe i cudotwórcze moce na wzór wielkich proroków z historii zbawienia. „A dwom moim Świadkom dam władzę i obleczeni w pokutne szaty będą prorokować przez tysiąc dwieście sześćdziesiąt dni.” Oni to są dwiema oliwkami i dwoma świecznikami postawionymi przed Panem ziemi. A jeśli ktoś chce im zaszkodzić, z ust ich dobywa się ogień i wrogów ich pochlania. A jeśli ktokolwiek zamierzałby na nich napadać, musi właśnie zginąć taką śmiercią. 6) Niewiasta otrzymała skrzydła orła, aby móc odlecieć od Smoka (Ap 12, 1-18) Niewiasta – Kościół, a w nim Maryja historyczna matka Jezusa cieszy się niezawodną opieką Boga. Skrzydła orle przenoszą Ją na miejsce bezpieczne, niedostępne dla Smoka – Szatana. Symbol jest inspirowany tekstami ze Starego testamentu, gdzie Bóg nosi młode orlęta na swych skrzydłach, ochrania je i wywabia do lotu ( por. Wj 12, 4; Pwt 32, 11 ). Znak wielki dał się widzieć na nieboskłonie: Niewiasta w słońce obleczona, księżyc pod jej stopami, a na Jej głowie wieniec z gwiazd dwunastu. A była brzemienna i krzyczy targana bólami i cierpieniem rodzenia. I dał się widzieć inny znak na nieboskłonie. Patrz! Wielki Smok, ognistoczerwony, ma siedem głów, dziesięć rogów i siedem diademów na swych głowach. A ogon jego wlecze trzecią część gwiazd z nieboskłonu i ściągnął je na ziemię. I Smok zatrzymał się przed Niewiastą, która miała porodzić, aby zmarnować Jej dziecko, skoro tylko je porodzi. I porodziła Męskiego Potomka, który wszystkie narody będzie pasł rózgą żelazną, a jej Syn został uniesiony do Boga i do Jego tronu. A Niewiasta oddaliła się na pustynię, gdzie Bóg przygotował jej miejsce, aby tam ją żywili przez tysiąc dwieście sześćdziesiąt dni. I rozpętała się walka w niebie. Michał i jego aniołowie mieli stoczyć bój ze Smokiem. Smok i jego aniołowie tez wojowali, ale poniósł klęskę i już odtąd nie było dla nich miejsca w niebie. I wielki Smok, Wąż starodawny, co zwie się diabeł i szatan, który oszukuje świat cały, został zepchnięty na ziemię, a z nim zepchnięci zostali jego aniołowie. I usłyszałem donośny głos wołający w niebie: ‘Teraz nastało zbawienie, potęga i królowanie naszego Boga, i władza Jego Pomazańca, bo oskarżyciel naszych braci został z nieba wyrzucony, ten, który oskarża przed Bogiem naszym braci dniem i nocą. A oni sami pokonali go mocą krwi Baranka i mocą swego słowa, któremu dawali świadectwo aż do śmierci, bo życia swego bardziej nie umiłowali. Radujcie się zatem niebiosa i ci, którzy w nich mieszkacie! Biada ziemi i morzu, bo zstąpił do was diabeł owładnięty wielkim gniewem, gdyż wie, że niewiele ma czasu. A kiedy Smok zobaczył, że został wyrzucony na ziemię, wyruszył w pogoni za Niewiastą, która porodziła Męskiego Potomka. I dane zostały Niewieście dwa skrzydła wielkiego orła, aby odleciała na pustynię, na swoje miejsce, z daleka od Węża, gdzie ją żywią przez czas, czasy i połowę czasu. Wtedy Wąż wypluł z paszczy za Niewiastą wodę jak rzeka, aby ją poniosła. Ziemia jednak wspomogła Niewiastę. Ziemia bowiem otwarła swe usta i wchłonęła rzekę, którą Smok wyrzucił ze swej paszczy. Wtedy Smok zagniewany na Niewiastę odstąpił, aby rozpętać walkę z pozostałymi z jej potomstwa, którzy zachowują przykazania Boga i dają świadectwo o Jezusie. I stanął Smok na piasku nad brzegiem morza. 7) Bestia z morza – symbol przemocy (Ap 13, 1–18) Są dwie Bestie, które służą Szatanowi. Bestia z morza i Bestia z lądu. Tworzą one triadę diaboliczną. Bestia z morza jest symbolem przemocy fizycznej i psychicznej, aresztowań, tortur, śmierci, zniewolenia w sferze rozumu i woli. Symbol nieustannie i dosłownie powtarzany w historii Kościoła Pielgrzymującego i Powszechnego. Bestia z lądu symbolizuje przewrotne kłamstwo, propagandę, „ ogłupianie ludzi „ fałszywe kulty. Obie Bestie zw0dzą wyznawców Jezusa. Potem zobaczyłem Bestię, która wyłaniała się z morza, miała dziesięć rogów i siedem głów. Na rogach jej siedem diademów. Na jej głowach bluźniercze imiona. Bestia, którą widziałem, była podobna do pantery, łapy przypominały niedźwiedzia, a paszcza – lwią paszczę. A Smok dał jej swoją siłę, swój tron i szeroką władzę. Dostrzegłem, że jedna z głów była jakby śmiertelnie zraniona. Rana ta jednak zagoiła się. Wtedy cały świat z podziwem zerkał na Bestię i padał na twarz przed Smokiem, ponieważ dał Bestii taką władzę. Padał też na twarz przed Bestią i mówił: „Kto jest podobny do Bestii i kto przeciwko niej może stanąć do walki?” Dano jej paszczę, która motała słowa uwłaczające i bluźniercze. Pozwolono jej działać nieskrępowanie czterdzieści dwa miesiące. I rozwarła swą paszczę i bluźniła przeciwko Bogu i Jego Imieniu, i Jego świątyni, i tym, którzy mieszkają w niebie. Pozwolono jej też prowadzić wojnę ze świętymi i odnosić nad nimi zwycięstwo, i dano jej władzę nad każdym szczepem i wielojęzycznym plemieniem i narodem. I padną przed nią wszyscy mieszkańcy ziemi i ci, których imię od złożenia świata nie jest wpisane do zwoju życia Baranka jakby zabitego. Kto ma uszy, niech słucha! Jeśli kto ma się dostać do niewoli, idzie do niewoli. Kto ma zginąć od miecza, wypada, aby padł od miecza. Na tym polega wytrwałość i wiara świętych. Ujrzałem jeszcze inną Bestię, która wychodziła z ziemi. Miała jak Baranek dwa rogi, ale jak Smok mówiła. Posługuje się pełną władzą pierwszej Bestii na jej oczach i wymusza to, że ziemia i wszyscy jej mieszkańcy padają na twarz przed pierwszą Bestią, której śmiertelna rana została uleczona. I czyni wielkie znaki, i ogień ciska z nieboskłonu na ziemię na oczach ludzi. I zwodzi mieszkańców ziemi przez znaki. Pozwolono jej czynić je wobec Bestii. Zmusza mieszkańców ziemi, aby wystawili posąg tej Bestii, która została ugodzona ciosem miecza, ale znów ożyła i dozwolono jej tchnąć ducha w posąg Bestii. I posąg Bestii przemówił i mógł spowodować, że zabici zostaną wszyscy, którzy nie pokłonią się przed posągiem Bestii. Zmusza ponadto, aby wszyscy: mali i wielcy, bogaci i biedni, wolni i niewolnicy, przyjęli piętno na swą prawą rękę lub na swe czoło. Nikt nie będzie mógł ani kupować, ani sprzedawać, jeśli nie ma piętna: imienia Bestii lub liczby jej imienia. Tu jest potrzebna mądrość: kto ma rozum, niech imię Bestii obliczy. Jest to liczba człowieka, a liczba jego to sześćset sześćdziesiąt sześć. 8) Baranek na Górze Syjon wysławiany pieśnią nową (Ap 14, 1 – 5) Na zwycięskiej Górze Syjon stoi zwycięski baranek ( oddał się w ofierze: amnos – Baranek ofiarowany i zmartwychwstały; arnion - Baranek jakby zabity, tzn. zmartwychwstały).Jego sprzymierzeńcy i czciciele, wieczysta własność, śpiewają Mu pieśń nową – pieśń zwycięzców. Potem ujrzałem: Patrz! Baranek stoi na górze Syjon, z Nim sto czterdzieści cztery tysiące. Na czołach maja wypisane Imię Jego i Imię Jego Ojca. I usłyszałem z nieba głos, jakby szum wodospadu, i wielkie echo pomruku grzmotu, a głos, który usłyszałem, to jakby muzyka harfistów grających na harfach. I posiewają jakby pieśń nową przed tronem i przed czterema Żyjącymi, i przed Starcami. Pieśni tej nikt nie mógł się nauczyć z wyjątkiem stu czterdziestu czterech tysięcy tych, którzy zostali wykupieni ze świata ziemskiego. To ci, którzy nie splamili się z kobietami i zachowali dziewictwo. Podążają oni za Barankiem, dokądkolwiek idzie. Wykupieni zostali oni spośród ludzi na pierwociny dla Boga i dla Baranka. Usta ich nie skalały się kłamstwem. Są nienaganni. 9) Dzień gniewu Bożego (Ap 14, 14–19) Myśl teologiczna zawarta w malowidle koncentruje sie wokół żniwa i winobrania. Oba obrazy zapowiadają sąd Boży. Z dwoma obrazami łączy sie wołanie Widzącego z Patmos do Syna Człowieczego: „Zrzuć swój sierp”. Syn Człowieczy trzyma go w ręku – niezawodną zapowiedź sprawiedliwej kary, która nie ominie złych. Wołanie „zrzuć swój sierp” jest zarazem przejawem tęsknoty za paruzją. I ujrzałem: Patrz! Obłok biały, a na nim siedział jakby syn Człowieczy, złoty wieniec miał na głowie, a w ręku sierp ostry. I wyszedł inny anioł ze świątyni i krzyczał do tego, który siedział na obłoku: „Zrzuć twój sierp i zacznij żniwa, bo już nastała pora zbiorów i ziemia jest dojrzała do żniwowania”. I Siedzący na obłoku swój sierp rzucił na ziemię i zakończyło się żniwo na ziemi. Wyszedł też inny anioł ze świątyni w niebie i miał sierp ostry w ręku. I pojawił się od ołtarza jeszcze inny anioł, który miał władzę nad ogniem, i głośnym wołaniem mówił do tego, który miał sierp ostry: „Przyłóż sierp swój ostry i poobcinaj grona z winnicy ziemi, wszak grona jej już są dojrzałe”. Wtedy anioł zrzucił swój sierp na ziemię i poobcinał grona z winnicy ziemi, i wrzucił do ogromnej tłoczni gniewu Bożego. 10) Wielka Nierządnica z pucharem obrzydliwości (Ap 17, 1–18) Wielka Nierządnica jest symbolem Rzymu, w który wpatruje się Bestia z lądu, personifikuje prześladowców Kościoła historycznego, a jednocześnie symbolicznego Rzymu wrogiego Ludowi Bożemu w historii. Symbol Wielkiej Nierządnicy odzwierciedla teologię dziejów. Nadszedł jeden z siedmiu aniołów, którzy mieli siedem czasz, i powiedział do mnie: „Przyjdź! Ujawnię ci wyrok na Wielą Nierządnicę, która siedzi nad wielu wodami. Królowie ziemi nierząd z nią uprawiali, a ci, co zamieszkują ziemię, upili się winem jej nierządu”. Zaraz przeniósł mnie w stanie zachwycenia na pustynię. Tam ujrzałem Kobietę, która siedziała na szkarłatnej Bestii, sytej od imion bluźnierczych, o siedmiu głowach i dziesięciu rogach. Kobieta była ubrana w szkarłat i purpurę, cała zdobna w złoto i perły, w ręce trzymała puchar napełniony obrzydliwościami i brudem swego nierządu. NA czole jej wypisane było tajemne imię „Wielki Babilon, matka sprośności i plugastwa ziemi”. Widziałem tę Kobietę, była pijana od krwi świętych i krwi świadków Jezusa, a kiedy ją zobaczyłem, byłem niezwykle zdziwiony. Wtedy anioł rzekł do mnie: „Dlaczego jesteś zdziwiony, ja ci wyjawię tajemnicę Kobiety i Bestii, która ma siedem głów i siedem rogów i na sobie ją nosi. Bestia, którą widziałeś, była, ale już jej nie ma. A kiedy wyjdzie znów z Czeluści, pójdzie na zatracenie, a mieszkańcy ziemi, ci, których imię od założenia świata nie jest zapisane w zwoju życia, na widok Bestii popadną w zdumienie, że była i jej nie ma, ale znów nadejdzie. Tu potrzeba rozumu i mądrości. Siedem głów to jest gór siedem, siedzi na nich Kobieta. I siedmiu jest królów: pięciu padło, jeden jeszcze żyje, a inny dopiero nadejdzie. A kiedy nadejdzie, pozostanie jedynie przez czas niedługi. Bestia natomiast, która była, a jej nie ma, jest ósmym królem. Wywodzi się z tych siedmiu, a idzie na zagładę. Dziesięć rogów, które widziałeś, to dziesięciu królów, ci na tronie królewskim jeszcze nie zasiedli, przejmą jednak władzę jako królowie na jedną godzinę wraz z Bestią. Mają zamiar jeden – oni moc swoją i władze poddają Bestii. To oni podejmą walkę z Barankiem. Baranek jednak ich pokona, bo jest Panem panów i Królem królów, wraz z Barankiem zwycięstwo odniosą ci, którzy są z nim powołani, wybrani i wierni. I mówili do mnie: ”Wody, które widziałeś, gdzie siedzi Nierządnica, to ludy i tłumy, i narody wielojęzyczne. A dziesięć rogów, które widziałeś, i Bestia, to ci, co znienawidzą Nierządnicę, spowodują, że będzie spustoszona i obnażona, i zjadać będą jej ciało, i ogniem ją spalą. Bóg bowiem pokierował ich sercami, aby uczynili, co Jemu się podoba i zgodnie wykonali – przekazali swe królewskie władanie Bestii, dopóki nie wypełnią się słowa Boga. A Kobieta, którą zobaczyłeś, to Wielkie Miasto, które ma władzę królewską nad królami ziemi”. 11) Zwycięski Jeździec – Król królów i Pan panujących (Ap 19, 11–18) Boski Jeździec – triumfator, powszechny król, wszechwiedzący, sprawiedliwy. Zapowiada zwycięstwo Kościołowi – swemu Ciału Mistycznemu, które przez całą historię "poci sie krwią męczenników". Ci, co wałczą z Jego Kościołem staną sie żerem –padliną dla ptaków zwoływanych przez anioła jest Bestia i jej koalicjanci. I niebo otwarte ujrzałem: Patrz! Koń biały, a Ten, co na nim siedzi, zwie się Wierny i Prawdziwy, w sprawiedliwości sądzi i wojuje. Oczy Jego jak płomień ognisty, na Jego głowie liczne diademy i ma wypisane imię, którego nikt nie zna, On sam tylko! Odziany jest w szatę krwią pokropioną, a imię Jego – Słowo Boga. A ciągnęły za Nim wojska, widziane na nieboskłonie na białych koniach, ubrane w bisior biały, czysty. Z ust Jego wychodzi ostry miecz, podbije nim narody. Paść je będzie żelazną laską. On też w tłoczni ugniecie winne grona strasznego gniewu Wszechmogącego Boga. On na szacie swej i na swym pasie od miecza ma wypisane imię: Król królów i Pan panujących. Ujrzałem też innego anioła, stał w słońcu, głosem donośnym zwoływał wszystkie ptaki, które fruwały przez środek nieboskłonu: „Przybywajcie, zbierzcie się na wielką ucztę Bożą: pożerajcie martwe ciała królów, martwe ciała trybunów i martwe ciała mocarzy, martwe ciała koni i ich jeźdźców, martwe ciała wszystkich – wolnych i niewolników, małych i wielkich!” 12) Przemija świat zła – nadchodzi Nowe Jeruzalem (Ap 21, 1-8) Prorok ukazuje nowy świat – świat święty. Kończy się kosmos. Nastaje nowa, wieczna ziemia, jej stolicą jest: Jeruzalem Nowe „ ubogacone dwoma nowymi biblijnymi symbolami: Miast o i Oblubienica. Są to skrajne antytezy Wielkiej Nierządnicy i Wielkiego Babilonu. Potem ujrzałem nowe niebo i ziemię nową, bo pierwsze niebo i ziemia pierwsza istnieć przestały, morza też już nie ma. I ujrzałem Miasto Święte – Jeruzalem Nowe, które zstępowało z nieba od Boga, było przystrojone tak wspaniale, jak oblubienica dla swego męża. I doleciał do mnie donośny głos od tronu: „Patrz! Oto Namiot boga z ludźmi. I zamieszka razem z nimi, oni będą Jego ludem, On zaś sam - <> będzie. I obetrze z ich oczu łzę każdą. Odtąd już więcej nie będzie śmierci i żadnej żałoby, żadnego płaczu i żadnego cierpienia. Tego już odtąd nie będzie, albowiem to, co było – przeminęło”. Rzekł Siedzący na tronie: „Patrz! Czynię wszystko nowe”. I dodaje: „Napisz to – słowa te są wiarygodne i prawdziwe!” Rzekł znowu do mnie: „Stało się. Ja jestem Alfa i Omega, Początek i Koniec. Ja pragnącemu udzielę darmo wody ze źródła życia. Zwycięzca otrzyma ją jako dziedzictwo, będę Bogiem dla niego, a on będzie dla mnie synem. Niestety tchórze, niewierni, podli, mordercy, rozpustnicy, czarownicy, bałwochwalcy, kłamcy znajdą swoje miejsce w gorejącym jeziorze ognia i siarki. To właśnie jest śmierć druga”. 13) Wołanie o powtórne przyjście Jezusa (Ap 22, 6–11) Nowe Miasto Boże tonie w świetle. Zachwyca pięknem i bogactwem duchowym. Jest absolutnie święte. Prorok z Patmos woła o paruzję. W Mieście są wybrani, którzy stają się wyłączna własności Boga. I rzekł do mnie: „Te słowa są wiarygodne i prawdziwe, i Pan, Bóg duchów proroków, posłał swego anioła, aby wyjawił swoim sługom to, co wkrótce się stanie. Patrz! Przyjdę bardzo prędko! Błogosławiony, kto strzeże słów proroctwa tego zwoju”. To ja właśnie, Jan, to wszystko słyszę i widzę. A kiedy to usłyszałem i zobaczyłem, padłem do nóg aniołowi, który to wszystko mi ujawnił, aby oddać mu pokłon. I rzecze do mnie: „Zastanów się! Nie rób tego, bo jestem współsługą twoim i braci twoich proroków, i tych, co strzegą tego zwoju. Na twarz padnij przed Bogiem!” Potem do mnie mówi: „Nie nakładaj pieczęci na proroczych słowach tego zwoju, czas bowiem jest bliski. Kto wyrządza krzywdę, niech nadal krzywdzi, a nieczysty miech jeszcze bardziej w nieczystość się uwikła, sprawiedliwy niech stanie się bardziej sprawiedliwy, święty niech jeszcze więcej się uświęci”.

Zmysłowa Apokalipsa Zacząłem czytać na głos i się zaczytałem. Przerwałem dopiero, kiedy mi w ustach zaschło. Najnowszy przekład Janowej Apokalipsy z języka greckiego, dokonany przez ks. prof. Jana Kantego Pytla – piękny literacko i dopracowany merytorycznie, oddający rytm oryginału – wciąga. Jak podkreśla tłumacz, podczas pracy starał się oddać w języku polskim niezwykłą „muzykę tekstu”. Udało się. Na dodatek odważna jak na dzisiejsze standardy decyzja edytorska, by całkowicie oddzielić komentarze od tekstu głównego (przesunięto je do aneksu), sprawia, że przy lekturze w skupieniu całkowicie zagłębiamy się w rzeczywistość apokaliptyczną. Wrota do tego świata otwiera licznymi ilustracjami Grzegorz Bednarski, malarz i rysownik zaliczany do tzw. figuracji krakowskiej. Publikacja prócz samej Księgi zawiera omówienie gatunków literackich i symboli w Apokalipsie oraz wyjaśnienie zasad interpretacji dzieła Jana. Poznańskiego biblistę, opowiadającego o dokonanym niedawno przekładzie, usłyszałem najpierw w radiu. Wypowiedzi ks. Pytla – znawcy i popularyzatora twórczości Romana Brandstaettera – odsłaniały nowy wymiar lektury najbardziej zaskakującej z nowotestamentowych ksiąg. Wydawnictwo Święty Wojciech zapewniło pracy tłumacza piękne wydanie – tak proste, że tworzące przestrzeń prawdziwego spotkania z tekstem. I ze Słowem. Nic tu nie rozprasza, duży format przysłania to, co wokół, język i ilustracje odrywają od rzeczywistości. W efekcie Apokalipsy doświadcza się wręcz – obyśmy się tego nie musieli bać – zmysłowo.

11 czerwca w Infocentrum odbył się wykład ks. prof. dra hab. Jana Kantego Pytla z Poznania o przesłaniu Apokalipsy - czyli "pogotowie ratunkowe nadziei". Ks. Jan Pytel jest biblistą oraz autorem najnowszego tłumaczenia Apokalipsy św. Jana Apostoła. Mówił o "orkiestracji symboli", jaka występuje w Apokalipsie - np. dwie bestie, nierządnica babilońska, sąd aniołów, dwaj świadkowie, jeźdźcy apokaliptyczni. Dał własny komentarz, jak należy odczytać te znaki, np. do tej pory interpretowany jako Jezus, jeździec w złotym wieńcu, z łukiem i na białym koniu to obraz Antychrysta. Aniołowie z trąbami to tylko wyobraźnia artystów, bowiem Żydzi ważne wydarzenia obwieszczają grą na rogach baranich lub bawolich tzw. szofarach. Na przykładach porównań z dotychczasowymi tłumaczeniami prelegent pokazał, jak nawet jedno słowo może zupełnie zmienić sens wypowiedzi. Bardzo ciekawe okazały się współczesne ilustracje G. Bednarskiego do wizji apokaliptycznych. Mimo na pozór groźnego wydźwięku Apokalipsa jest wielką księgą nadziei i pocieszenia, że zawsze dobro zwycięży. P. dr Anna Formanowicz podzieliła się swoimi przemyśleniami po lekturze Apokalipsy, że jeśli każdy człowiek przeżywa trudne chwile (swoją małą apokalipsę) to może je przezwyciężyć nadzieją. Ksiądz profesor dał także radę pielgrzymom udającym się do Ziemi Świętej, by cieszyli się każdą chwilą tam spędzoną, wszystko bacznie obserwowali i... dobrze się wyspali!

Dyskretny urok eschatologii. Apokalipsa jako dzieło literackie. Ze względu na hermetyczną symbolikę oraz tajemniczość obrazów Apokalipsa należy do tych ksiąg biblijnych, które wywarły bardzo silny wpływ na kulturę europejską i trwale wpisały się w kontekst naszej cywilizacji. Ponieważ w wizji św. Jana znajdujemy obszerne opisy plag, kar i innych nieszczęść, w powszechnym odbiorze jest ona odczytywana jako proroctwo budzące zaniepokojenie. Zresztą już samo określenie "apokaliptyczny", choć w swoim rdzeniu filologicznym sugeruje coś innego, stało się w potocznym rozumieniu synonimem katastrofy i wydarzeń czasów ostatecznych. Jedynie uważny czytelnik Apokalipsy jest w stanie doszukać się jej pozytywnego wydźwięku, pełnego nadziei zakończenia, że żadne prześladowanie ani żadne zewnętrzne nieszczęście nie może zniweczyć Bożego zamiaru o odnowieniu całego świata. (...) Sporym problemem dla biblistów jest wewnętrzna organizacja tekstu. Nie można w nim łatwo odnaleźć zasady spójności, osi, wokół której skomponowano całość. Zwykle dokonuje się jego pogrupowania według scen wizyjnych, jednak taki podział wydaje się zbyt powierzchowny i niesatysfakcjonujący, ponieważ nie uzasadnia swoistego chaosu w księdze oraz genezy licznych powtórzeń. "Nieład" kompozycyjny próbuje wyjaśnić hipoteza tzw. "dwóch tekstów", które ostatecznie zostały zredagowane w jedną księgę. Interesujące propozycje prezentuje Elisabeth Schüssler Fiorenza: Apokalipsy nie należy dzielić ze względu na treść, ale według jej struktury numerycznej - elementem organizującym całość tekstu na różnych płaszczyznach jest cyfra siedem. Obecnie większość biblistów przychyla się do tej intuicji jednocześnie wskazując, że nie można jej jednak uznać za ostateczne rozwiązanie, a zasady spójności należy chyba szukać poza tekstem. Problematykę wewnętrznego bogactwa treściowego i formalnego ks. Waldemar Linke komentuje następująco: Niejednorodność literacka dzieła (przeplatanie się dialogów, opisów, liryki religijnej) jest powierzchowna. Wpisuje się bowiem w zasadę konstrukcji dzieła wielopłaszczyznowego, prowadzącego czytelnika do dialogu z rzeczywistością transcendentalną, osobową i nastawioną na komunikowanie siebie. By tej rzeczywistości nadać imię, autor Apokalipsy posługuje się siatką odnośników do literatury, która nie pozostawia wątpliwości, co do tożsamości Podmiotu Objawienia ("apokalypsis"). Pismo "rozwija się" od słowa do Słowa. Rozwój ten jednak ma charakter formalny, nie fabularny. Jest to rozwój obrazu, aż po obraz animowany, nie mający nic wspólnego z rozwojem akcji, który respektuje związki przyczynowo-skutkowe. Tłumaczenie Miłosza - uwagi wstępne Apokalipsa jest ostatnią księgą biblijną, którą przełożył Czesław Miłosz. Po raz pierwszy została wydana z Ewangelią św. Marka w Paryżu w 1984 roku. W zasadzie to wszystko, co możemy, opierając się na dotychczas publikowanych pismach noblisty, powiedzieć o historii przekładu. Niestety, nie dysponujemy żadnymi odautorskimi komentarzami ani refleksjami dotyczącymi tej księgi, nie licząc drobnych wzmianek w esejach i wywiadach. Równie szczupła jest lista naukowych opracowań. Oprócz śladowych napomknień w kilku artykułach istnieje tylko jedno krytyczne studium - autorstwa poznańskiego biblisty, Jana Kantego Pytla. Autor porównuje przekład Miłosza z tłumaczeniem Brandstaettera oraz z tłumaczeniem w Biblii Tysiąclecia. Na omawiany problem patrzy z perspektywy biblisty i nie rości sobie prawa do oceny literackiej strony przekładu. Zauważa i docenia ciekawe rozwiązania translatorskie Miłosza, bardzo barwny i bogaty język, jednak przy okazji wytyka nobliście spory brak kompetencji w używaniu biblizmów (np. pisanie słowa "duch" małą literą, skoro ewidentnie jest tu mowa o Duchu Świętem; kilka niefortunnych tłumaczeń, jak np. , które oznacza lnianą szatę używaną podczas liturgii, Miłosz tłumaczy niewiele mówiącym słowem "płótno"). Cały swój osąd skupia na ewentualnej możliwości praktycznego wykorzystania tego przekładu i dochodzi do wniosku, że niestety, nie jest to trafne tłumaczenie: Biblista stawia jednak tłumaczowi dodatkowe wymagania i stwierdza, że przekład nie jest najlepszy do czytania i recytacji oraz do śpiewu. Tekst nie płynie, nie śpiewa, nie przykuwa oka i ucha. Sprawiają to bardzo liczne, nagromadzone obok siebie jednozgłoskowe wyrazy: "Ja, Jan, brat wasz" (1,8); "kto był jak Syn" (1,13) (...). Biblista więc po przeczytaniu przekładu Miłosza może ostrożnie sformułować swój sąd, że najprawdopodobniej nie przeniknie on do polskiej biblistyki. Niniejsze opracowanie nie stanowi polemiki z tezami ks. Pytla. Moim celem jest spojrzenie na Apokalipsę św. Jana w przekładzie Miłosza jak na literacko odrębny tekst oraz zinterpretowanie tego, co poeta odczytał w tłumaczonej księdze. Jako artysta, myśliciel, niekoniecznie zobligowany do przestrzegania ortodoksji katolickiej, widzi w Apokalipsie coś własnego, nadaje jej swój indywidualny rys. Analiza wybranych fragmentów Apokalipsa, wskutek złożoności językowej, rodzi sporo trudności dla tłumacza. Niekiedy zawiłości gramatyczne sprawiają, że niektóre wyrażenia można z powodzeniem przekładać nawet na kilka różnych sposobów i wszystkie będą uprawnione gramatycznie. Analizie poddałem fragmenty odbiegające od oryginału bądź wyróżniające się sposobem użycia współczesnej polszczyzny. 1, 17-19 17. Kiedy go zobaczyłem, padłem mu do nóg jak martwy. A on położył prawicę swoją na mnie, mówiąc: 18. Nie bój się. Jam Pierwszy i Ostatni, i Żywy. Byłem umarły, a patrz, żyję na wieki wieków i mam klucze śmierci i piekieł. 19. Zapisz więc te rzeczy, które widziałeś, i te, które nastąpią po nich. Po wstępie autor Apokalipsy opisuje pierwsze widzenie, jakiego doznał w "Dzień Pański". Fragment ten kończy się słowami Pana skierowanymi do zatrwożonego i zalęknionego Jana. Chrystus, widząc strach swojego ucznia, próbuje dodać mu otuchy. Interesuje nas zwrot, którym rozpoczyna swoją wypowiedź: Nie bój się. W oryginale jest użyty tryb rozkazujący () - i tak zwykle tłumaczy się to wyrażenie. Miłosz jednak rezygnuje z formy nakazującej, sugerującej wyższość tego, który mówi, na rzecz łagodnej prośby niejako kogoś bliskiego. I nie jest to przypadek odosobniony. Poeta konsekwentnie unika w wypowiedziach Boga bądź innych istot niebieskich trybu rozkazującego, w jego przekładzie zawsze mamy do czynienia z życzliwą zachętą. Bóg nic nie rozkazuje - Bóg prosi. Samo wyrażenie pojawia się jeszcze raz w liście do Kościoła w Smyrnie, czyli w wypowiedzi zawierającej konkretne wytyczne Zbawiciela dla wiernych. Także i tu imperatywny ton został przez poetę złagodzony. 3, 15-16 14. Aniołowi Kościoła w Laodycei napisz: Oto co mówi Amen, świadek wierny i prawdziwy, początek Boskiego stworzenia. 15. Znam Twoje czyny, wiem, żeś nie jest zimny ni gorący. Wolałbym, żebyś był zimny albo gorący. 16. Ale że jesteś letni i ani zimny, ani gorący, będę musiał wypluć Cię z ust moich. List do Kościoła w Laodycei to chyba jeden z bardziej znanych fragmentów Apokalipsy. Wspomniana letniość jest aluzją do gorących źródeł pod Hierapolis. Niekiedy woda z nich dopływająca do Laodycei była już tylko letnia i czasami wywoływała u pijących torsje. W nawiązaniu do tego bibliści rozumieją zwrot "wyrzucić z ust" nie jako "wypluć", ale "zwymiotować". Użyte w oryginale ěÝëëů znaczy mieć zamiar coś zrobić, zabierać się do zrobienia czegoś, być gotowym coś uczynić, zwlekać z czynieniem czegoś, opóźniać uczynienie czegoś. Zastosowana forma gramatyczna wskazuje na czynność nieodwołalną - odruch wymiotny, którego nie można powstrzymać. W sensie przenośnym oznacza więc nieodwracalne odrzucenie Kościoła w Laodycei przez Chrystusa. Trudno powiedzieć, czy Miłosz znał niuanse kontekstualne i znaczeniowe omawianego wersetu oraz czy jego tłumaczenie jest skutkiem niewiedzy, czy świadomym wyborem. Ostatecznie czynność, która ma nastąpić nieodwołalnie, w tłumaczeniu Miłosza ma formę: będę musiał wypluć Cię z ust moich. Okazuje się zatem zależna od woli mówiącego, wyraźnie też widać, że będzie podjęta bardzo niechętnie. Taki przekład implikuje obraz apokaliptycznego Chrystusa, do jakiego w powszechnym odbiorze nie jesteśmy przyzwyczajeni. Brak w nim rysu surowego sędziego. Syn Boży nie chce nikogo odrzucać, a jeśli już nie będzie innego wyjścia, uczyni to wbrew swojej woli. Złagodzony wizerunek Zbawiciela przewija się w całym przekładzie Miłosza. Wyrazistą egzemplifikację tego stanu rzeczy stanowi wyrażenie: wolałbym, żebyś był zimny albo gorący. Greckie słowo üöĺëďí, tłumaczone jako "wolałbym", oznacza życzenie niemożliwe do spełnienia. Całe to sprzężenie "wolałbym" - "będę musiał" intensyfikuje napięcie oraz dramaturgię wypowiedzi. Osobiste pragnienie Chrystusa i jego pełen zaangażowania stosunek do wierzących w Laodycei zostaje wyrażone o wiele silniej. Jezus jawi się jako ktoś, komu bardzo zależy na gorliwości swych wyznawców, a nie osoba, która jedynie chłodno i beznamiętnie stwierdza fakty oraz zapowiada przyszłe wydarzenia. (...)