To książka adresowana nie tylko dla osób duchownych, ale dla każdego, kto chciałby poznać bliżej ten temat, jak również poszerzyć posiadaną już wiedzę. Widać, że autor solidnie podszedł to tematu - pokazuje, jak pojęcie czyśćca zmieniało się przez wieki, jaką przechodziło ewolucję. Walorem książki są - ujęte w Aneksie - fragmenty dzieł Dantego (Boska Komedia), św. Teresy z Awila (Twierdza wewnętrzna, czyli mieszkania duszy), Newmana (Sen Geroncjusza). Książkę dobrze się czyta.

„ponieważ święta i zbawienna jest myśl modlić się za zmarłych, aby byli od grzechów uwolnieni” (2Mch 12,45) Temat czyśćca jest dosyć kontrowersyjny, bo o ile większość ludzi wierzy w Niebo lub Piekło, o tyle kraina, w której dusze zmarłych muszą pokutować, aby znaleźć się w Raju – jest już mniej akceptowany i to nawet przez niektórych katolików. Książką, która rozwiewa wiele emocji, jest nowość Wydawnictwa Świętego Wojciecha, a mianowicie pozycja Jeana – Marca Bota pt. ,,Czyściec. Brama do pełni życia”. Autor swe rozważania zaczyna od analizy literackiej. Z pojęciem czyśćca spotykamy się już w ,,Boskiej komedii” Dantego i właśnie ten utwór jest wzięty pod lupę. Wstęp ciekawy, a na pewno już dla tych, którzy interesują się literaturą i kochają ten średniowieczny utwór z pogranicza renesansu. Wiele informacji na temat książki Dantego, postawionych w świeżym świetle sprawi, że inaczej można spojrzeć na ten utwór literatury światowej (albo chociaż w sposób właściwy). Sam pisarz natomiast w swoim ,,traktacie” stawia na lekkość czytania, budowę tak stworzoną, aby po prostu nie wrzucać miliona treści na jedną stronę. Służą do tego rozdziały główne i podrozdziały. Bot nie miał zamiaru (co widać) pisać książki będącej pracą typowo naukową i dlatego nie męczy swego odbiorcy górnolotnym słownictwem i terminami tylko sobie znanymi. Tematyka ogromnie trudna, zarazem ważna i uważam, że autor i tak dobrze wybrnął z zadania, którego wielu zapewne nie chciało się podjąć (nikt przecież nie jest nieskończony w swej mądrości i poza tym nikt nie chce brać na siebie odpowiedzialności za poglądy przekazane takiej rzeszy czytelników). Czemu więc pisarz podjął taki trud? Bo jak sam zauważa: sprawę czyśćca odłożono na bok, a on sam ją odkurza. Pisarz dodatkowo nie zanudza w swoich rozważaniach, ale nie wiem, czy książka nadaje się do jednorazowego wchłonięcia (choć są osoby, które właśnie tak zrobią). Raczej chyba trzeba zorganizować sobie kilka spotkań, aby zawarta tu wiedza lepiej się wchłonęła (nie jest to wszak powieść, którą bez reszty można zassać za pierwszym razem). Autor spokojnie, z uwzględnieniem różnych tekstów i stanowisk, rozważa problem obecności, a właściwie działania (jeśli można tak rzec) czyśćca i dzieli się swą wiedzą w sposób logiczny i rzeczowy, tzn. zamiast drążyć wokoło, pisze wprost i rozwija swe myśli. Coś jeszcze dla bojących się tego, czy aby książka ta nie jest zbiorkiem herezji. Na którejś z pierwszych stron widnieje napis, że została ona oficjalnie zatwierdzona przez odpowiednio do tego celu mianowanych duchownych (a z mojej strony ogromny szacunek dla Wydawcy, że postarał się o to, aby właśnie taki wpis się pojawił, a sama publikacja nie budziła wątpliwości co do zgodności z religią katolicką). Trochę na tę książkę musieliśmy czekać (powstała już w 2002 roku, a w 2011 została wydana w Polsce), ale świadczy to o tym, że dzieje się coś pozytywnego na naszym rynku wydawniczym. Pojawiają się coraz to nowsze pozycje, poruszające ważne tematy, a ich walorem jest przejrzystość i rzeczowe podejście oraz skondensowanie najważniejszych informacji i oddanie w ręce czytelnika takiej książki, która w sposób szybki i przyjemny pozwoli mu zagłębić się w dane zagadnienie.

Czyściec jest stanem, w którym dusze dostępują oczyszczenia z tego wszystkiego, co podczas ziemskiego życia nie było miłe Panu Bogu. Dogmat o czyśćcu został ogłoszony na XVII Soborze Powszechnym we Florencji (1438-1445). Prawda ta do dnia dzisiejszego spotyka się z wieloma wątpliwościami i niedowierzaniem. Książka „Czyściec. Brama do pełni życia” jest próbą przekonania czytelnika o autentyczności nauki, która przez Kościół katolicki została podana do wierzenia. By uwiarygodnić doktrynę o czyśćcu, Jean-Marc Bot w swoich rozważaniach przytacza podłoże biblijne, stanowisko Tradycji oraz Magisterium Kościoła. Dopiero po owym teologicznym wprowadzeniu przechodzi do omówienia szczegółów dotyczących poszczególnych etapów oczyszczania czyśćcowego, widząc jego początek na ziemi. Wylicza dwa równorzędne działania –wolności i łaski – do których czytelnik ma okazję ustosunkować się osobiście. Dokładne zrozumienie tego pomoże docenić otrzymany dar życia w wiecznej szczęśliwości. Rozważania Bota poparto odpowiednimi dokumentami. Tak więc wiedza czytelnika zostaje wzbogacona o fragmenty encyklik i „Summy Teologicznej” świętego Tomasza z Akwinu, artykuły pochodzące z Katechizmu Kościoła Katolickiego, wypowiedzi Ojców Kościoła: (św. Augustyna, św. Ambrożego i św. Ireneusza), a także inne dokumenty soborów powszechnych na temat życia wiecznego. Analizując koleje losu duszy po śmierci, autor używa określeń: „czasoprzestrzeń czyśćca”, „straszne cierpienie”, coraz bardziej wzrastająca „radość większa od radości ziemskiej” i „niezasłużony dar”. Przy tej okazji przypomina tajemnicę obcowania świętych, polegającą na wzajemnym oddziaływaniu chrześcijan przebywających na ziemi (Kościół pielgrzymujący), w czyśćcu (Kościół pokutujący) oraz w niebie (Kościół triumfujący). Jean-Marc Bot opierając się na powyższym stwierdzeniu, odpowiada na pytanie: „Jak pomóc duszom w czyśćcu?” Odpowiedź, jakiej udziela, godna jest zapamiętania: korzyść przynoszą ożywione miłością myśli i czyny, jałmużna, odpusty, dzieła pokutne oraz pokorna modlitwa (różańcowa, nieszpory i osobista), przede wszystkim zaś Ofiara Eucharystyczna (Msza Święta). Warto poświęcić czas i myśli duszom czyśćcowym, w zamian otrzymamy wstawiennictwo u samego Boga. Książka „Czyściec. Brama do pełni życia” napisana jest językiem teologicznym, co wskazuje na zawężenie ilości odbiorców. Dla tych, którzy po nią sięgną, stanie się w pełni zrozumiała. Przyczynią się do tego również aneksy, w których znalazły się fragmenty „Boskiej Komedii” Dantego, „Twierdzy wewnętrznej” Teresy z Avila oraz „Snu Geroncjusza” kardynała Newmana. Wszystko to ma na celu oczyszczenie „zakurzonego”, czyli dla wielu z nas przestarzałego obrazu czyśćca.

Oczyścić obraz czyśćca „Tę górę takie prawo ładzi, Że zrazu przykro po jej wysoczyźnie, Ale im wyżej, tym się idzie gładziej. Kiedy wybiegniesz w takie sfery wyżnie, Iż czuć przestaniesz, że Cię droga nuży, I będziesz jak łódź, co się z prądem śliźnie, Natenczas koniec obaczysz podróży; Tam odpoczynek znajdą twoje trudy.” Dante Alighieri „Boska komedia. Czyściec” Zazwyczaj słowo czyściec nie kojarzy nam się najlepiej. Bardzo często uciekamy od rozważań o tym, czym w istocie jest, czy naprawdę istnieje i „kto go wymyślił”. Przyjmuje się, że o pewnych sprawach lepiej nie mówić. Dokładnie nie rozumiemy dlaczego słowo to kojarzy nam się z niewyobrażalną karą, potępieniem, więziennym łańcuchem czy brzękiem odpustowych monet. Od wielu wieków mówi się o straszliwych mękach dusz czyśćcowych. Oczyszczenie kojarzymy przede wszystkim z cierpieniem i karą, więc utarło się wyobrażenie, że jest on prawie-piekłem i tym tylko różni się od faktycznego piekła, że w czyśćcu cierpi się jedynie przez pewien czas. Tymczasem Dante już w 1315 roku odcina czyściec od piekła i sytuuje go bliżej nieba. Przedstawia go jako górzystą krainę, barwną tysiącem kolorów, pieszczoną wonnymi wiatrami, rozbrzmiewającą słowami, pieśniami, hymnami, tańcami. Ściany katedr pełne są malowideł przedstawiających sceny biblijne i mitologiczne. Mają one zbudować tych, którzy na nie patrzą. Skąd zatem ta rozbieżność? I gdzie szukać prawdy o czyśćcu i o tym, co dzieje się z duszą człowieka po śmierci? Tego, niewątpliwie trudnego, zadania podjął się Jean-Marc Bot w swojej książce „Czyściec. Brama do pełni życia”. Wydaje się, że to pozycja idealna dla umartwiających się teologów i pogrążonych w rozmyślaniach o śmierci badaczach życia pozagrobowego. Nic bardziej mylnego. Napisana prostym językiem, przepełniona przykładami z literatury, malarstwa, Biblii oraz świadectw świętych książka jest dobra dla każdego, kto prawdziwie troszczy się o swoją wieczność. Próżno w niej szukać obrazu piekielnych mąk, sadystycznego cierpienia, więziennych lochów i ciemności. Nie znajdziemy w niej również piekielnych kotłów, ognia ani dymiącej smoły. Nie ma w niej płaczu i łez, wręcz przeciwnie, to bijąca światłem opowieść o tym, co czeka każdego z nas. Na początek w tematykę śmierci i czyśćca wprowadza nas sam Dante i jego „Boska Komedia”, potem przewodnikiem staje się Cezanne. Może to być straszak dla tych, którzy niespecjalnie lubią literaturę i sztukę, malownicze metafory, piękne opisy. Jednak jest to tylko wstęp – uwertura dla dalszej – rzeczowej analizy. Autor poszukuje zjawiska czyśćca w Biblii i znajduje je – w Księdze Machabejskiej, Ewangelii i Liście św. Pawła do Koryntian. Co prawda pojęcie czyśćca nie pojawia się tam wprost, jest jednak zasygnalizowane. Autor wskazuje, że możemy zanegować obraz czyśćca, „jako zjawiska nie-biblijnego, tłumaczącego potrzebę zapełnienia przepaści pomiędzy piekłem a Rajem”. Z drugiej strony jest to przecież dogmat, zatwierdzony przez Sobór Florencki i Trydencki, a w Katechizmie Kościoła Katolickiego czytamy: „Ci, którzy umierają w łasce i przyjaźni z Bogiem, ale nie są jeszcze całkowicie oczyszczeni, chociaż są już pewni swego wiecznego zbawienia, przechodzą po śmierci oczyszczenie, by uzyskać świętość konieczną do wejścia do radości nieba. To końcowe oczyszczenie wybranych, które jest czymś całkowicie innym niż kara potępionych, Kościół nazywa czyśćcem. Naukę wiary dotyczącą czyśćca sformułował Kościół przede wszystkim na Soborze Florenckim i na Soborze Trydenckim. Tradycja Kościoła, opierając się na niektórych tekstach Pisma Świętego , mówi o ogniu oczyszczającym: Co do pewnych win lekkich trzeba wierzyć, że jeszcze przed sądem istnieje ogień oczyszczający, według słów Tego, który jest prawdą. Powiedział On, że jeśli ktoś wypowie bluźnierstwo przeciw Duchowi Świętemu, nie zostanie mu to odpuszczone ani w tym życiu, ani w przyszłym (Mt 12, 32). Można z tego wnioskować, że niektóre winy mogą być odpuszczone w tym życiu, a niektóre z nich w życiu przyszłym.” Katechizm Kościoła Katolickiego, Pallotinum 2002, nr 1030, 1031 Gdyby czyściec nie istniał, a dusze po śmierci szły prosto do piekła lub do Raju, bez możliwości zmiany, jaki sens i wartość miałaby modlitwa za zmarłych? Skoro więc wierzymy w dogmaty ustalone przez Kościół Katolicki, być może warto rozważyć i zastanowić się nad kwestią czyśćca i wszystkiego, co czeka nas po śmierci. Ta niepozornie wyglądająca książka może być w tym wielką pomocą. Autor wskazuje, że droga oczyszczania człowieka rozpoczyna się już na ziemi. Czyściec po śmierci jest uzasadniony wówczas, gdy zachodzą dwa warunki: stan łaski uświęcającej, czyli dobra wola, oraz brak doskonałości. Przed śmiercią kroczymy przez życie naszą drogą do doskonałości, która ma dwa tory. Pierwszym jest działanie, które pochodzi od nas, a drugim łaska pochodząca od Boga. W czasie ziemskiego życia one ze sobą współdziałają, mamy wolną wolę i to od nas zależy, czy przyjmiemy łaskę od Boga. Po śmierci, po spotkaniu z Bogiem, pozostaje już tylko Jego łaska. Autor w bardzo sugestywny sposób przedstawia interpretację przypowieści o synu marnotrawnym jako obraz naszej drogi do komunii z Bogiem. Wybierając wolność, często wydaje nam się, że wiemy lepiej jak pokierować naszym życiem. Dopiero strach, samotność, pustka, otwarcie się na ciągle czekającą Bożą łaskę sprawia, że decydujemy się na powrót do Ojca, do domu. Udajemy się w drogę. Spotkanie z miłosiernym Ojcem jest pewne, jednak nie natychmiastowe. W zależności od dystansu, który nas dzieli, może to być pięć lub tysiąc kilometrów. Jeżeli po drodze spotka nas śmierć, pozostały dystans trzeba będzie pokonać już w czyśćcu. Jean-Marc Bot pisze nie tylko o czyśćcu. Przybliża czytelnikowi wszystkie zjawiska związane z końcem ziemskiego życia. Znajdziemy tam próbę wyjaśnienia śmierci, sądu szczegółowego, będziemy mogli też przybliżyć zjawisko obcowania świętych. Wydawać by się mogło, że taka tematyka musi być przygnębiająca i smutna, jednak okazuje się, że wszystko zależy od sposobu ujęcia tematu. Autor „Czyśćca” z każdym zdaniem wzbudza wielki pokój, a strach przed śmiercią i tym „co potem”, obawa przed straszliwym Sądem Bożym zamienia się w spokój i oczekiwanie na spotkanie z Miłosiernym Ojcem. Na każdej stronie udowadnia on, że oczyszczenie jest narzędziem miłości, nie strachu, które usuwa wszelkie przeszkody stojące na drodze do spotkania i komunii z Bogiem. Pokazuje, że Czyściec przepełniony jest wiarą w zbawienie, miłością płynącą od Boga, oraz nadzieją na pełne zjednoczenie z Ojcem.