„Można odejść na zawsze, by stale być blisko”
18 stycznia mija dwudziesta rocznica śmierci Jana Twardowskiego – księdza piszącego wiersze, autora rozważań i opowiadań dla dzieci, jednego z najbardziej rozpoznawalnych twórców w nurcie literatury religijnej. Choć od odejścia księdza Jana minęło już 20 lat, jego twórczość wciąż jest czytana, cytowana i przekazywana dalej – jakby pisał wczoraj, a nie w minionym wieku.
Ksiądz Jan Twardowski był – w każdym gatunku twórczości – autorem prostoty. Potrafił mówić o sprawach ostatecznych – Bogu, cierpieniu, śmierci, wierze – językiem codziennym, często podszytym humorem. Unikał patosu, nie moralizował. Zamiast tego zapraszał do uważności: na drugiego człowieka, na kruchość życia, na obecność Boga w drobnych gestach i zwyczajnych dniach. Jego słynne zdanie „Spieszmy się kochać ludzi, tak szybko odchodzą” stało się jednym z najbardziej rozpoznawalnych cytatów we współczesnej polskiej kulturze i do dziś pojawia się w nekrologach, na nagrobkach i w osobistych wspomnieniach.
Mniej znaczy więcej
Droga ks. Twardowskiego do literackiego uznania nie była szybka ani oczywista. Jeśli chodzi o wiersze, wiele lat pisał „do szuflady”, a prawdziwą popularność zdobył dopiero w dojrzałym wieku. Być może właśnie dlatego jego twórczość jest tak wolna od literackiej pozy i ambicji. To poezja kapłana, który najpierw słuchał ludzi – dzieci, chorych, zagubionych – a dopiero potem pisał. Wieloletnia posługa w Kościele Sióstr Wizytek w Warszawie stała się dla niego przestrzenią codziennych spotkań, rozmów i doświadczeń, które później odnajdywały swoje miejsce w wierszach. Nadto, a może przede wszystkim, stworzyła okazję do dzielenia się przemyśleniami na tematy ewangeliczne i codzienne. Dało to później podstawy do wykreowania drugiego nurtu twórczości ks. Twardowskiego: prozy ewangelicznej, ukazującej fenomen kaznodziei i myśliciela.
Tu warto zaznaczyć, że drugie życie słowom wygłaszanym z ambony przez czterdzieści lat (na podstawie materiałów zarejestrowanych przez siostry wizytki) nadaje Aleksandra Iwanowska, której ks. Twardowski polecił opracowywanie swojej twórczości kaznodziejskiej, zarówno tej dla dorosłych, jak i dla dzieci.
Współpraca z Wydawnictwem Świętego Wojciecha
Nie sposób mówić o dorobku ks. Jana Twardowskiego, nie wspominając roli Wydawnictwa Świętego Wojciecha, w którym ukazała się znaczna część jego książek. Od roku 1989 aż do dziś, do szerokiego grona czytelników trafiły 84 tytuły: tomy wierszy, rozważań, komentarzy ewangelicznych oraz książki dla dzieci. Co istotne, twórczość księdza Jana zachwyca zarówno wierzących, jak i poszukujących. Publikacje te – początkowo skromne w formie, z czasem w coraz piękniejszej szacie graficznej, zawsze niezwykle głębokie w treści – odgrywają ogromną rolę w popularyzowaniu literatury religijnej, która niezmiennie zaprasza do dialogu, wzbogacania życia wewnętrznego i spotkań z samym sobą. Od roku 1990 – dzięki współpracy z ks. Twardowskim oraz Aleksandrą Iwanowską – oferta książek jest bogata w każdym nurcie jego twórczości.
Jego słowa żyją nadal
Fenomen ks. Twardowskiego polega na tym, że potrafił on mówić o wierze bez tonu wyższości czy pewności. W tekstach każdego nurtu jego twórczości jest miejsce na wątpliwość, pytanie, niedoskonałość. Również na przypomnienie, że droga duchowa nie jest prostą autostradą, lecz ścieżką pełną zakrętów. Może właśnie dlatego jego twórczość pozostaje aktualna także dziś, w świecie pełnym pośpiechu, lęku i uproszczonych odpowiedzi.
Dwudziesta rocznica śmierci księdza Jana Twardowskiego to dobra okazja, by sięgnąć do jego książek – niekoniecznie po to, by znaleźć gotowe rozwiązania, lecz by na nowo nauczyć się uważności, wrażliwości i otwartości na drugiego człowieka. Jego twórczość nie krzyczy, nie narzuca się. Jest jak ciche przypomnienie, że sens często kryje się tam, gdzie najmniej się go spodziewamy: w uśmiechu, cierpliwości, zwykłym „dziękuję”. I choć ks. Twardowski odszedł 20 lat temu, jego słowa nadal żyją – w książkach, w pamięci czytelników i w codziennym doświadczeniu tych, którzy wciąż „spieszą się kochać ludzi”.
Nasze najnowsze książki księdza Jana Twardowskiego!
Źródło
O cierpieniu nie chcemy nawet myśleć ani wspominać. Mówimy: „Jakie to straszne, zmieńmy temat”.
Tymczasem do drogi krzyżowej Jezusa garniemy się gorliwie. Jest w tym nabożeństwie coś niezwykłego. Przychodzimy na nie jak do źródła, które leczy. Idąc z Jezusem drogą, umacniamy słabą duszę, słabe serce. Rozumiemy, że cierpienie nie zawsze jest nieszczęściem, ale może być wiernością, posłuszeństwem Bogu i wzruszającą miłością, współcierpieniem z cierpiącymi ludźmi.
Sąd
Nie można pojąć Wielkiego Piątku bez Wielkiego Czwartku.
Jezus w czasie Ostatniej Wieczerzy oddaje się dobrowolnie w ofierze. Oddaje swoje Ciało i Krew, swoje życie dla pojednania grzeszników. Gdyby nie to – cała święta droga byłaby tylko historią ludzkiej zbrodni. Jezus przyjmuje krzyż, przyjmuje wyrok – początek oddawania się z miłości.
Krzyż
Krzyżem jest nie tylko kloc drewna. Krzyżem jest miłość – cierpliwa, wytrwała, która wszystko zniesie, zawsze z samotnością po środku, z tęsknotą za jeszcze większą miłością.
Udźwignąć miłość przez całe życie do końca – to także krzyż.
Upadek
Jak to dobrze, że nie upiększamy cierpienia Pana Jezusa. Nie mówimy, że szedł jak bohater z krzyżem, jak ze zwycięską chorągwią. Mówimy, że przewracał się na ziemię pod ciężarem krzyża. Ludzkie cierpienie. Cierpienie człowieka, który upada pod ciężarem zmęczenia.
Matka
„Zróbcie wszystko, cokolwiek wam powie” (J 2, 5).
I cokolwiek przemilczy na drodze krzyżowej.
Cyrenejczyk
Jeden z tych, za których Jezus oddał swoje Ciało i Krew, swoje życie.
Weronika
Przybiegła do Niego i dała to, co miała. On też dał jej to, co miał. Prymicyjny obrazek – oblicze swojej twarzy na jej chuście.
Spotykają się, żeby razem odnaleźć swoje serca.
Upadek
Oto Ciało moje za was wydane – przewracające się na ziemię, umęczone.
Niewiasty
Cierpienie Jezusa nie jest sentymentalne. Sentymentalizm to jest rozwodnienie cierpienia. Nie cierpienie, a lura. Współczujemy bardziej sobie niż cierpiącemu.
Upadek
Oto Ciało moje za was wydane – przewracające się, upokorzone.
Obnażenie
Oto Ciało moje za was wydane. Obnażone, czyste na pośmiewisko nieczystych.
Gwoździe
Oto Krew moja wylana za was i za wielu na odpuszczenie grzechów.
Śmierć
Jak to dobrze, że nie upiękniamy śmierci Jezusa, nie piszemy, jak niektórzy kronikarze świętych, że umierali, śpiewając Magnificat. W Jego ludzkiej śmierci była modlitwa, straszny ból, niepokój w słowach „Boże mój, Boże mój, czemuś Mnie opuścił?” (Mt 27, 46). Taka nasza, ludzka śmierć.
Możemy zapomnieć o śmierci, ale śmierć nie zapomni o nas. Czeka na nas. Śmierć ma długą pamięć, ale „miłość na śmierć nie umiera”.
W ramionach Matki
Miłość zdjęta z krzyża. Okaleczona, poraniona, osamotniona.
Jak bardzo musiał kochać, skoro tak cierpiał.
Każdy krzyż się kończy – nie ma krzyży niekończących się. I to, co ciebie teraz boli, też się skończy. Twoje dzisiejsze zmartwienie też będzie miało swój koniec.
Pozostanie pytanie: Jak zniosłem tę próbę? Jak zniosłem cierpienie?
Żebyśmy byli przygotowani, że to, co nas tak dręczy, będzie miało swój koniec, ale pozostanie potem pytanie, jak przeżyliśmy to doświadczenie, czy w łączności z Jezusem, czy tylko myśląc o sobie?
Grób i Zmartwychwstanie
Nie ma grobu Jezusa. Grób jest pusty. Jezus zmartwychwstał!
Powyższy fragment pochodzi z książki SPOTKANIA NA DRODZE KRZYŻOWEJ
Więcej w niej rozważań o miłości, aniżeli o bólu.
Więcej o tym, dlaczego Jezus cierpiał, a nie jak cierpiał.
Ksiądz Jan Twardowski prowadzi nas od Drogi Krzyżowej Chrystusa do drogi krzyżowej człowieka – każdego z nas. Nie zostaniemy na niej sami; spotkamy się z Bogiem mówiącym o nadziei, z drugim człowiekiem i w końcu – z samym sobą…
Wybór i opracowanie: Aleksandra Iwanowska
Publikacje Księdza Jana Twardowskiego
w Wydawnictwie Świętego Wojciecha (dawniej: Drukarnia i Księgarnia Świętego Wojciecha) w Poznaniu w latach 1989-2026
Lata 1989-2005
- Czternaście przystanków smutnych przed jednym wesołym. 1989
- Dzieci na Drodze Krzyżowej. 1990
- Tak ludzka. 1990 [od tego tomu: wybór i oprac. A. Iwanowska]
- Krzyżu Chrystusa, bądźże pochwalony. Spotkania na Drodze Krzyżowej. 1997
- Bogu się mówi – tak. 1999
- Miłość miłości szuka. Wiersze 1937–1998. 1999
- Miłość miłości szuka. Wiersze 1937–2000. 2002
- Kilka myśli o ośmiu błogosławieństwach. 1999, 2002, 2001
- Kilka myśli o modlitwie. 2000, 2001
- Kilka myśli o Sercu Pana Jezusa. 2001, 2002
- Kilka myśli na Wielkanoc. 2001, 2002
- Kilka myśli o różańcu. 2001.
- Kilka myśli o aniołach. 2001
- Kilka myśli na Boże Narodzenie. 2001
- Kilka myśli o Matce Bożej. 2002
- Kilka myśli o świętym Józefie. 2002
- Kilka myśli o świętym Janie Chrzcicielu. 2002
- Kochać człowieka by zdążyć do Boga. Dawne i nowe myśli o miłości. 2002
- Kilka myśli o wierze, nadziei i miłości. 2004
- Myśli na każdy dzień. 2002
- Nie zmarnujmy tego Daru. Myśli o Janie Pawle II. 2005
- Kilka myśli o Eucharystii. 2005
- Kilka myśli o cierpieniu, przemijaniu i odejściu. 2005
- Święta dobrych życzeń. 2005
Lata 2007-2025
- Wiersze z szuflady, wybór i oprac. A. Iwanowska. Ilustr. M. Piprek, Poznań: Księgarnia Świętego Wojciecha 2007.
- Nowe patyki i patyczki, wybór i oprac. A. Iwanowska. Ilustr. S. Barbacki, Poznań: Wydawnictwo Święty Wojciech 2008. (oprawa miękka).
- Pierwsza Komunia z białą kokardą, wybór i oprac. A. Iwanowska. S. Barbacki, wyd. nowe, poszerz., Poznań 2008 (oprawa miękka).
- Kilka myśli o aniołach, wybór i oprac. A. Iwanowska, wyd. 2 zm., Poznań 2009.
- Kilka myśli o Bożym Narodzeniu, wybór i oprac. A. Iwanowska Poznań 2009.
- Kilka myśli o Świętym Józefie, wybór i oprac. A. Iwanowska, wyd. 2 zm., Poznań 2009.
- Nie przyszedłem pana nawracać. Wiersze 1945-2006, wybór i oprac. A. Iwanowska. Posłowiem opatrzył W. Oszajca SJ. Grafiki S. Barbacki, wyd. 12 poszerz., Poznań 2009.
- Nowe patyki i patyczki, wybór i oprac. A. Iwanowska. Ilustr. S. Barbacki, Poznań 2009 (oprawa twarda).
- Pierwsza Komunia z białą kokardą, wybór i oprac. A. Iwanowska. Ilustr. S. Barbacki, wyd. nowe, poszerz., Poznań 2009 (oprawa twarda).
- Tylko miłość się liczy. Wiersze i prozę wybrała A. Iwanowska, wyd. 2 zm., Poznań 2009.
- Zeszyt w kratkę. Rozmowy z dziećmi i nie tylko z dziećmi. Oprac. A. Iwanowska. Ilustr. S. Barbacki, wyd. 3 popr., Poznań 2009.
- Kilka myśli na Wielkanoc, wybór i oprac. A. Iwanowska, wyd. 3 zm., Poznań 2010.
- Kilka myśli o Kościele, wybór i oprac. A. Iwanowska, Poznań 2010.
- Kilka myśli o Matce Bożej, wybór i oprac. A. Iwanowska, wyd. 2 zm., Poznań 2010.
- Kilka myśli o Sercu Pana Jezusa, wybór i oprac. A. Iwanowska, wyd. 3 zm., Poznań 2010.
- Kilka myśli o wierze, nadziei i miłości, wybór i oprac. A. Iwanowska, wyd. 2 zm., Poznań 2010.
- Kilka myśli o cierpieniu, przemijaniu i odejściu, wybór i oprac. Iwanowska, wyd. 2 zm., Poznań 2011.
- Kilka myśli o modlitwie, wybór i oprac. A. Iwanowska, wyd. 3 zm., Poznań 2011.
- Kilka myśli o Świętym Janie Chrzcicielu, wybór i oprac. A. Iwanowska, wyd. 2 zm., Poznań 2011.
- Kościół Cię nie ogarnie. Rozważania na niedziele i święta, wybór i oprac. A. Iwanowska, wyd. 2 poszerz., Poznań 2011.
- Kubek z jednym uchem, wybór i oprac. Iwanowska. Ilustr. M. Strzembosz, wyd. 2 zm., Poznań 2011.
- Wszędy pełno Ciebie. Rozważania na niedziele i święta, wybór i oprac. A. Iwanowska, wyd. 7 uzup., Poznań: Wydawnictwo Święty Wojciech 2011.
- Kilka myśli o ośmiu błogosławieństwach, wybór i oprac. A. Iwanowska, wyd. 4 poszerzone, Poznań 2012.
- Kilka myśli o Eucharystii, wybór i oprac. A. Iwanowska, wyd. 2 zm., Poznań 2012.
- Kilka myśli o Różańcu, wybór i oprac. Iwanowska, wyd. 2 zm., Poznań 2012.
- Kim jestem? Pytania w drodze, wybór i oprac. A. Iwanowska, Poznań 2012.
- Nie tylko wrona chodzi zdziwiona, wybór i oprac. A. Iwanowska. Ilustr. M. Strzembosz, wyd. 2 zm., Poznań 2012.
- Kilka myśli o Trójcy Świętej, wybór i oprac. A. Iwanowska, Poznań 2013.
- Nowe patyki i patyczki. Zebrała i oprac. A. Iwanowska. Czyta Aleksander Machalica, Poznań: Wydawnictwo Święty Wojciech 2013. Audiobook – CD mp3.
- Od ucha do ucha, czyli o uśmiechu i radości, wybór i oprac. Iwanowska. Ilustr. Marcin Strzembosz, Poznań 2013.
- Święta dobrych życzeń, wybór i oprac. Iwanowska. Ilustr. M. Strzembosz, wyd. 2 zm., poszerz., Poznań 2013.
- Wielkanocne idą święta, wybór i oprac. Iwanowska. Ilustr. M. Strzembosz, Poznań 2013.
- Za Twe hojne dary. Rozważania na niedziele i święta, wybór i oprac. A. Iwanowska, Poznań 2013.
- Jak otwarte okno. Myśli o Janie Pawle II, wybór i oprac. A. Iwanowska, Poznań 2014.
- Na ostatni guzik. Rok z księdzem Janem Twardowskim, wybór i oprac. A. Iwanowska. Ilustr. Elżbieta Kidacka, Poznań 2015.
- Wszystko darowane. Myśli na każdy dzień, wybór i oprac. Iwanowska, Poznań 2015.
- Wiersze z szuflady. Wybrała, oprac., wstępem opatrzyła A. Iwanowska, wyd. 2 poszerz., Poznań 2015.
- Bogu się mówi – tak. Wybór wierszy i wstęp A. Iwanowska, Poznań 2016. Książka wraz z płytą CD: wiersze czyta Anna Dymna, śpiewa Ewa Błoch.
- Serce za serce, czyli co to znaczy kochać, wybór i oprac. A. Iwanowska. Ilustr. E. Kidacka, Poznań 2016.
- Słowa najważniejsze. Wybór myśli z lat 2001-2003, wybór i oprac. A. Iwanowska, Poznań 2016.
- Nie przyszedłem pana nawracać. Wiersze 1945-2006, wybór i oprac. A. Iwanowska. Posłowiem opatrzył W. Oszajca SJ. Grafiki J. Dmitruk, wyd. 13, Poznań 2017.
- Przez dziurę w płocie, czyli o tym, że święci to także ludzie, wybór i oprac. A. Iwanowska. Ilustr. E. Kidacka, Poznań 2017.
- Siedem łyżeczek. Rozmowy o rodzinie, wybór i oprac. A. Iwanowska. Ilustr. E. Kidacka, Poznań 2017.
- Wdzięczność do końca. Wiersze i prozę wybrała A. Iwanowska, Poznań 2017.
- Nadzieja pozwala żyć. Wiersze i prozę wybrała A. Iwanowska, Poznań 2018.
- Pamiątka Pierwszej Komunii Świętej z ks. Janem Twardowskim. [Wybór i oprac. ks. J. Stranz, G. Piskorz], Poznań 2018.
- Wierzę w radość. Wiersze i prozę wybrała A. Iwanowska, Poznań 2018.
- Od ucha do ucha czyli o uśmiechu i radości, wybór i oprac. A. Iwanowska. Ilustr. E. Kidacka, wyd. 2 zm., Poznań 2019.
- Większa od obrazu. Myśli o Matce Bożej Częstochowskiej, wybór i oprac. A. Iwanowska, Poznań 2019.
- Myśli na każdy dzień, wybór i oprac. A. Iwanowska. Ilustr. A. Półtorak, wyd. 2, popr., Poznań 2019.
- Pamiątka chrztu świętego z ks. Janem Twardowskim. [Wybór i oprac. G. Piskorz], Poznań 2020.
- Młodej parze. Pamiątka ślubu. [Wybór i oprac. G. Piskorz], Poznań 2020.
- Dwanaście słów. Owoce Ducha Świętego. Wiersze i prozę wybrała A. Iwanowska, Poznań 2020.
- Myśli na każdy dzień, wybór i oprac. A. Iwanowska. Ilustr. A. Półtorak, wyd. 3 popr., Poznań 2022.
- Co wybieram? Rozmyślania w drodze, wybór i oprac. A. Iwanowska, Poznań 2023.
- Większa od obrazu. Myśli o Matce Bożej Częstochowskiej. Wybrała i opracowała A. Iwanowska, wyd. 2 zm., poszerzone, Poznań 2024.
- Słowa najważniejsze. Wybór myśli 2001-2003, wybór, oprac., wstęp A. Iwanowska, wyd. 2, Poznań Wojciech 2024.
- Wszystko darowane. Myśli na każdy dzień, wybór i oprac. A. Iwanowska, wyd. 2, Poznań 2024.
- Kubek z jednym uchem, wybór i oprac. A. Iwanowska, ilustracje E. Kidacka, wyd. 3, Poznań 2024.
- O tajemnicach wiary. Gdzie się ukrył Pan Bóg?, wybór i oprac. A. Iwanowska, ilustr. L. Talejko-Kwiatkowska, Poznań 2025. Cykl: Księdza Twardowskiego Pytania i Odpowiedzi, t. 1.
Rok 2026 (I półrocze) nowości / zapowiedzi
- Spotkania na drodze krzyżowej, wybór i oprac. A. Iwanowska, ilustr. J. Kałużny, Poznań 2026.
- O uczniach Pana Jezusa. Czy można być przyjacielem Pana Boga?, wybór i oprac. A. Iwanowska, ilustr. L. Talejko-Kwiatkowska, Poznań 2026. Cykl: Księdza Twardowskiego Pytania i Odpowiedzi, t. 2.
- O modlitwie. Jak rozmawiać z Panem Bogiem?, wybór i oprac. A. Iwanowska, ilustr. L. Talejko-Kwiatkowska, Poznań 2026. Cykl: Księdza Twardowskiego Pytania i Odpowiedzi, t. 3.
- O Kościele. Gdzie się spotkać z Panem Bogiem?, wybór i oprac. A. Iwanowska, ilustr. L. Talejko-Kwiatkowska, Poznań 2026. Cykl: Księdza Twardowskiego Pytania i Odpowiedzi, t. 4.
- O Mszy Świętej i pierwszej Komunii. Jak się spotkać z Panem Bogiem?, wybór i oprac. A. Iwanowska, ilustr. L. Talejko-Kwiatkowska, Poznań 2026. Cykl: Księdza Twardowskiego Pytania i Odpowiedzi, t. 5.
Za życia ks. Twardowskiego: 24 tytuły tomy wierszy, rozważania, komentarze ewangeliczne, książki dla dzieci
Po śmierci: 60 tytułów tomy wierszy, rozważania, komentarze ewangeliczne, książki dla dzieci, audiobooki
Łącznie 84 tytuły (licząc wznowienia jako kolejne wydania najczęściej poszerzone)
W pierwszym półroczu roku 2026 zapowiedzianych 5 tytułów